Quảng Trị ơi âm vang mãi cuộc đời

Trong kháng chiến chống Pháp và Mỹ, Quảng Trị được xem là chiến trường dữ dội và khốc liệt nhất Đông Dương, nơi diễn ra nhiều cuộc đụng độ nảy lửa giữa ta và địch. Từ sau 1954, Quảng Trị là cửa tử đối với quân đội Mỹ. Đặc biệt, năm 1972, Thành cổ Quảng Trị với 81 ngày đêm rung chuyển đã để lại dấu ấn khó phai mờ trong lịch sử dân tộc. Biết bao những người lính đã ngã xuống, biết bao làng xóm bị tàn phá tiêu điều. Nhưng bằng sức mạnh được bùng lên từ lòng yêu thương và căm thù, bằng tinh thần đoàn kết và quyết tâm chiến đấu và chiến thắng, quân và dân Quảng Trị đã liên tiếp đánh tan mọi đợt tấn công của kẻ thù.

– Ngày 2/4 giải phóng Gio Linh ,Cam Lộ.
– Ngày 28/4 giải phóng TP Đông Hà

Lúc 4 giờ sáng ngày 2 -5-1972, lá cờ giải phóng trong tay chiến sĩ Đào Châu Vũ đã cắm lên nóc dinh tỉnh trưởng tỉnh Quảng Trị báo hiệu thị xã Quảng Trị , tỉnh Quảng Trị hoàn toàn được giải phóng. Ủy ban quân quản được thành lập do Thiếu tá Nguyễn Đức Huy – Trung đoàn phó bộ binh 9 làm Chủ tịch. Đây là lần đầu tiên ta giải phóng hoàn toàn một tỉnh trong cuộc chiến tranh chống Mỹ ở miền Nam, giành và giữ được một bộ phận dân, giải quyết được nhiều vấn đề đối với vùng mới giải phóng, tạo bước ngoặt mới cho sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước cả trước mắt và lâu dài.

quang-tri-am-vang-mai-cuoc-doi3

Quảng Trị một niềm tin tất thắng

Thắng lợi ấy của quân và dân Quảng Trị đã góp phần làm tê liệt chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh của Mỹ, buộc Mỹ phải ký Hiệp định Pa-ri, phải rút hết quân Mỹ và đồng minh ra khỏi miền Nam nước ta, đẩy nhanh quân ngụy vào thế suy sụp.
Thắng lợi ấy của quan và dân quảng Trị là thắng lợi của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, biểu tượng của tinh thần chiến đấu vô song, ý chí kiên cường, không gì có thể lay chuyển nổi, người trước ngã người sau tiến lên, sẵn sàng xả thân vì Tổ quốc, trong chiến đấu quân – dân gắn bó keo sơn, một ý chí.
Và những địa danh gắn liền năm tháng đau thương nhưng rất đỗi hào hùng của người dân Quảng trị ấy đã trở thành nguồn cảm hứng vô tận khơi nguồn cho dòng sông thơ nhạc.

Con sông Bến Hải, giới tuyến của hai bờ Nam – Bắc suốt 21 năm. Con sông đó đã trở thành biểu tượng của khát khao thống nhất đất nước và đã trở thành niềm thao thức nơi bao trái tim của nhiều văn nghệ sĩ. Một ngày về lại cầu Hiền Lương, vẫn cây dương liễu vươn cao, vẫn cây bạch đàn tỏa bóng mát, vẫn đồng ruộng sum vầy, vẫn dòng sông chảy ngày đêm không nghỉ, chỉ có con đò cứ bến vắng, không còn lối sang ngang, xúc cảm giữa cảnh ấy, nhà thơ Tế Hanh viết:

Trời vẫn xanh một màu xanh Quảng Trị
Tận chân trời mây núi có chia đâu

Khi đến thăm đường chín anh hùng – con đường nhuộm đỏ máu bao người con anh hùng của dân tộc , con đường gắn liền với bao chiến công, Nhà thơ Nam Hà tự hào ca ngợi:

Con đường của tâm hồn ta,
Ta nô nức đi giành cuộc sống
Con đường của cuộc đời ta,
Ta đi giành độc lập tự do
Con đường của thời đại ta,
Ta đi giành hạnh phúc ấm no
Con đường đi giữa tim ta…

Với một cách nhìn khác, trong bài thơ Nước non ngàn dặm, Tố Hữu đã viết

Xe lên đường 9 cheo leo
Hố bom đỏ mắt, trắng đèo bông lau
Cây khô, chết chẳng nghiêng đầu
Nghìn tay than cháy rạch màu trời xanh…

Vẫn là đường chín, vẫn là con đường đầy những hoa lau trắng nhưng sự dữ dội và hủy hoại của chiến tranh đã khiến những cành cây khô, xương xẩu như hàng nghìn ngón tay, cháy đen thành than, rạch lên bầu trời xanh, vẽ nên một cảnh tượng đầy bi tráng của những ngày rực lửa của chiến trường Quảng Trị. Những câu thơ mang đậm tính tượng hình đã để lại nơi người đọc những ám ảnh khó phai về đường chín anh hùng.

Thành cổ Quảng Trị, nơi diễn ra cuộc giao tranh 81 ngày đêm, nơi trở thành mảnh đất thiêng trong lòng mỗi người dân Quảng Trị , đặt chân đến Thành Cổ, chúng ta hãy bước nhẹ thôi nhé! Bên dưới lớp cỏ xanh tươi kia còn máu xương của đồng bào, chiến sĩ – những người đã trở thành một phần trầm tích sâu dày của quê hương Quảng Trị. Và nếu bạn chưa thực sự có ý niệm về điều đó, hãy một lần cảm nhận những câu thơ khóc thương đồng đội vô cùng cảm động của tác giả Phạm Đình Lân trong bài “Tấc đất Thành Cổ”:

“Nhẹ bước chân và nói khẽ thôi
Cho đồng đội tôi nằm yên dưới cỏ
Trời cũng tự trong xanh và lộng gió
Dẫu ồn ào đừng lay mạnh hàng cây
Nhẹ bước chân và nói khẽ thôi
Thành Cổ rộng sao đồng đội tôi nằm chật
Mỗi tấc đất là một cuộc đời có thật
Cho hôm nay tôi đến nghẹn ngào
Bạn nằm lại nơi này nơi nao?
Phía đông thành, tây thành hay dưới dòng Thạch Hãn
Tám mươi mốt ngày đêm đất trời ken dày bom đạn
Cát trắng vàng nghiêng lệch cả dòng sông.

thanh-co-thach-hanquang-tri

Thành cổ Quảng Trị hôm nay

Nhạc sĩ Tân Huyền – một người con của quê hương Hà Tĩnh. Hơn nửa thế kỷ sáng tác, Tân Huyền đã có hàng trăm ca khúc với nhiều chủ đề cảm hứng từ hiện thực cuộc sống và có sức lan tỏa trong cộng đồng. Một trong những ca khúc của Tân Huyền về đề tài anh hùng liệt sĩ có sức sống cùng năm tháng là Cỏ non Thành cổ.

Ông sáng tác ca khúc này vào ngày đầu xuân năm 1990, khi đi thâm nhập thực tế để viết về đề tài chiến tranh cùng các nhạc sĩ: Huy Thục, Thuận Yến, Vũ Thanh; và họ đã đến vùng đất Quảng Trị . Nhạc sĩ tân sự: Tôi đến Thành cổ Quảng Trị vào một buổi sáng mùa xuân đẹp trời. Trên cao, những đám mây trắng bồng bềnh trôi. Dưới mặt đất, những thảm cỏ non xanh rờn trải rộng. Khi đến nhà lao Quảng Trị… vẫn cỏ non xanh như thế.

Nhà văn Nguyễn Quang Lập đi cùng tôi cất tiếng: “Anh Huyền ơi, dưới thảm cỏ này là máu xương của chiến sĩ ta đã đổ xuống trong 81 ngày đêm chiến đấu ở Thành cổ, anh nên viết một bài hát về quá khứ chiến tranh hào hùng và khốc liệt”. Trong tôi chợt bật lên giai điệu đầu tiên của bài hát: Cỏ non Thành cổ, một mầu xanh non tơ. Bình minh Thành cổ, cỏ mềm theo gió đung đưa… Nào có ai ngờ, nơi đây một thời máu đổ. Người vợ nào, người mẹ nào ngậm ngùi nuốt lệ, khi chồng con không trở về…

quang-tri-am-vang-mai-cuoc-doi

Ngàn loài hoa dâng hiến tuổi thanh xuân

Sau khi trở về nhà, Tân Huyền cứ bâng khuâng mãi với suy nghĩ: một là có những cái chết tạo dựng nên sự sống cũng như xương máu các chiến sĩ đã ngã xuống cho lớp cỏ non mọc xanh tươi như mùa xuân ngày hôm nay; hai là, nhiều lúc chúng ta vô tình quên đi quá khứ hào hùng của các thế hệ trước, quá khứ hào hùng ấy lại được tô thắm bằng xương máu của bao lớp người.

Vì vậy, đến lời của đoạn hai bài hát này Tân Huyền viết:

“Cho tôi hôm nay vào Thành cổ, thắp một nén nhang viếng người nằm dưới cỏ. Cỏ xanh non tơ xin chớ vô tình với người hy sinh cho hạnh phúc quê mình…”

Một tuần sau, bài hát hoàn thành, ông đã hát cho mọi người nghe. Tất cả đều rưng rưng nước mắt. Tân Huyền coi đây là những giây phút hạnh phúc nhất, hiếm có của đời mình… Sau này, ca khúc Cỏ non Thành cổ được Nhã Phương, Lệ Thu, Thái Bảo, Kim Tiến, Minh Huyền… thể hiện và nhanh chóng lan tỏa rộng rãi. Tác phẩm được Bộ Quốc phòng tặng thưởng danh hiệu “Bài hát xuất sắc nhất về đề tài lực lượng vũ trang”. Ghi nhận sự đóng góp của Tân Huyền cho âm nhạc nước nhà, Ðảng, Nhà nước ta đã tặng ông Giải thưởng Nhà nước về văn học và nghệ thuật (2001)…Xin chúng ta hãy cùng nghe lại những ca từ thấm đẫm chất thơ ấy:

Cỏ non Thành Cổ một màu xanh non tơ
Bình minh Thành Cổ cỏ mềm theo gió đung đưa.
Cỏ non Thành Cổ một màu xanh non tơ
Nào có ai ngờ nơi đây một thời máu đổ.
người mẹ nào ngậm ngùi nuốt lệ
Khi chồng con không trở về…
Cho tôi hôm nay vào Thành Cổ
Thắp một nén nhang viếng người nằm dưới cỏ.
Cỏ xanh non tơ cỏ. xanh non tơ.
Xin chớ vô tình với người hy sinh
Trên mảnh đất quê mình.

quang-tri-am-vang-mai-cuoc-doi2

Quảng Trị khúc tráng ca một dòng sông

Vũ Ngàn Chi, nhà thơ gắn liền đời mình với chiến trường Trị-Thiên, đã sáng tác tập thơ trữ tình mang tên Đêm Quảng Trị (NXB Văn nghệ Giải phóng 1975).Những đia danh ghi dưới các bài thơ như: Hải Lăng, Xê-kôi, Hướng Hóa,… cho thấy sự gắn bó máu thịt của nhà thơ với Quảng Trị anh hùng. Và đây là một bài thơ của ông viết về đêm Quảng Trị:

Đêm Quảng Trị dắt ta vào trận đánh
Thủ pháo rung rung đầu kíp nụ xòe
Đêm kỳ diệu quen nhuộm màu đen nhánh
Đêm nghìn đời đất thánh vẫn trùm che
Ta nghe đêm nay đôi bờ sông Thạch Hãn
Rặng mít bên Cùa, dặm cát Phương Lang
Đêm Quảng trị giục canh gà gọi sáng
Cờ ta bay đỏ rực lũy tre làng…

Nhà báo Lê Bá Dương, khi trở về chiến trường xưa, thả hoa tưởng niệm những đồng đội ngã xuống trên dòng sông Thạch Hãn, đã viết những câu thơ làm xúc động bao người:

Đò xuôi Thạch Hãn ơi… chèo nhẹ
Đáy sông còn đó bạn tôi nằm
Có tuổi hai mươi thành sóng nước
Vỗ yên bờ, mãi mãi ngàn năm.!

Đoàn Xuân Hòa, người lính chiến đấu tại Quảng Trị, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, ghi lại một kỷ niệm cảm động, ngày ấy, giữa khói bom của trận đánh

“Em hát tặng tôi dưới tầm đạn pháo

Dìu dặt lời thương cởi áo cho nhau

Gương mặt em đánh thức ánh trăng rằm”.

Vậy mà, tiếng hát trong trẻo của người con gái tuổi mười tám, em đã không còn nữa trên đời

Con chim họa mi ơi
Sao em không về với rặng tre ngà bên bờ Thạch Hãn
Bài hát ngày qua hát lại cho mình
Sao em không về với con đường lợp xanh bóng lá
In trong chiều kỷ niệm gót chân xinh…

Gần đây, Phạm Minh Tâm, thương binh 2/4, người đã từng chiến đấu trong chiến hào Quảng Trị năm xưa, khi về thăm Quảng Trị đã viết bài thơ “Về giữa lòng mẹ”. Xin được trích đôi dòng ở cuối bài thơ:

“.. Một nghĩa trang bạt ngàn trong đất
Nấm mồ chung hương khói Cổ Thành
Xin cây cỏ chớ vô tình tươi tốt
Và sông kia đừng xiết xoáy đổi dòng
Móng những công trình xin đừng vô cảm
Lớp lớp địa tầng, đồng đội chúng tôi đông
Và hoa nữa mỗi lần đua nở
Ngát hương đò cũng từ đất mà thơm
Bản nhạc du dương cung thanh đừng réo rắt
Đêm ngoài kia giao hưởng những linh hồn
Xin tất cả một lần thôi cũng đủ
Được hồi sinh từ máu đổ xương tàn
Hãy cúi xuống hôn vào lòng đất mẹ
Nơi những linh hồn yên nghỉ gió mưa chan..”

Nhà thơ Tạ Nghi Lễ cũng có nhiều bài thơ viết về quê hương Quảng Trị, Thơ ông là tiếng lòng của kẻ tha hương, đau đáu, dằn vặt, xót xa khi nhớ về nơi chôn nhau cắt rốn. Nhiều bài thơ không nén nỗi cảm xúc,

“Có nơi mô như ở quê mình

Bưng bát cơm ăn sao đắng cả lòng

Có nơi mô như ở quê mình

Mẹ đợi con tóc hóa ngàn lau trắng

Có nơi mô như ở quê mình

Khúc ruột thắt giữa hai miền đất nước

Nhiều bài thơ viết về Quảng Trị của Tạ Nghi Lễ được phổ nhạc, như Quê mình, Nhớ về Quảng Trị, Thị xã tôi về, Quảng Trị trong tôi, Quảng Trị, quê hương tôi,… được các ca sĩ Thu Hiền, Vân Khánh, Quang Linh, Thiên Bảo,Tú Anh,… thể hiện, làm nên một nét riêng, đậm đà, tha thiết, một tiếng lòng với vùng gió Lào cát trắng.
Ngày nay, cuộc chiến đã lùi vào quá khứ. Đất nước đã sang trang mới. Màu xanh đã phủ lên những hố bom xưa. Dòng Thạch Hãn đã trong xanh trở lại. Song, những vần thơ về Dốc Miếu, Đường chín Nam Lào, sông Bến Hải, Thành Cổ, vẫn ngân vang mãi trong lòng người trên nhiều miền đất.

song-hieu-mai-xa

Sông Hiếu một chiều hè êm ả thuyền trôi

Dòng sông thơ nhạc về Quảng Trị ấy đã cho thêm yêu mến tự hào về mảnh đất thân thương hiền lành giản dị này. Mỗi chúng ta không có quyền lựa chọn quê hương. Nhưng thật vinh dự và tự hào quê hương Quảng trị đã chọn chúng ta, bảo bọc chở che, nuôi ta khôn lớn từng ngày từ những sản vật chắt chiu từ gió Lào cát trắng. Hãy để những lời thơ nhạc ấy âm vang mãi nuôi dưỡng tâm hồn ta trong suốt cuộc đời.

    1 Bình luận về “Quảng Trị ơi âm vang mãi cuộc đời

    1. Kính tặng những người lính bài thơ này:
      MỖI TẤC ĐẤT LÀ MỘT CUỘC ĐỜI CÓ THẬT
      (Câu thơ của Nguyễn Đình Lân trong bài thơ “Tấc đất Thành Cổ”)

      Mỗi tấc đất là một cuộc đời có thật
      Chúng ta nợ ông cha quá nhiều
      Quảng Trị ơi
      Tám mươi mốt ngày đêm- một đài hoa lửa
      Hàng triệu người kết dệt núi sông yêu

      Tôi đi tìm một người nhưng lại thấy
      Cả muôn người rầm rập bước quân hành
      Mùa hè đỏ lửa, mùa hè mãi tươi xanh
      Thành Cổ điêu tàn, Thành Cổ còn mãi mãi

      Có phải các anh đã hóa thành mây
      Cho em thơ đến trường bớt nắng
      Có phải anh – vầng trăng tỏa sáng
      Đêm đêm gọi đôi lứa tâm tình
      Có phải thấp thoáng trong những khu vườn xinh
      Là các anh đã hóa thành cây trái
      Chín ngọt ngào trong tay mẹ mê mải
      Trái chín nào có gương mặt đứa con yêu

      Tôi đi tìm một người nhưng lại thấy quá nhiều
      Cỏ đã xanh và sông đã trong trở lại
      Thạch Hãn bình yên, Thành Cổ lặng yên
      Trời đất trăng sao hòa cùng ta phút thiêng
      Các anh về trong hoa đăng rực rỡ.

      7/3/2016

    Gửi bình luận

    Your email address will not be published. Required fields are marked *

    CÓ THỂ BẠN SẼ THÍCH