Làng Mai Xá Chánh với lịch sử đấu tranh bảo vệ quê hương 2

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, trên mỗi chặng đường chiến đấu và chiến thắng, quân và dân ta đã lựa chọn những địa bàn hiểm yếu tổ chức những trận đánh với quy mô thích hợp, nhằm tạo bước ngoặt, tăng thế và lực cho ta, đồng thời đẩy địch vào thế bị động đối phó, từng bước đi đến thất bại hoàn toàncủa bọn xâm lược.

lang-mai-xa-chanh-voi-lich-su-dau-tranh-bao-ve-que-huong

 

Làng Mai Xá Chánh miền đất địa linh nhân kiệt đã đi vào lịch sử dân tộc với những sự tích rất đỗi hào hùng trong lịch sử dựng nước và giữ nước chính là một trong những địa bàn như vậy.

Ngày 20/7/1954, Hiệp định Giơ ne vơ về Đông Dương được ký kết, lấy sông Bến Hải, tỉnh Quảng Trị làm đầu cầu giới tuyến. Vùng phi quân sự được hình thành, có ủy ban giám sát quốc tế, do ấn Độ làm trưởng ban giám sát hai bên thi hành hiệp định. Mai Xá cách vùng phi quân sự về phía Nam chưa đầy 15 km. Những ngày đầu, nhân dân ra vào giới tuyến dễ dàng: bộ đội, cán bộ, con em làng Mai đi tập kết được thuận tiện. Con em ra miền Bắc được vào học các trường miền Nam trên đất Bắc. Ban giám hiệu, các thầy cô giáo nhân dân địa phương dạy dỗ, chăm sóc chu đáo.
Cảnh chia tay giữa vợ chồng, giữa mẹ con, những cặp trai gái trẻ yêu thương thật là thắm thiết, từ những cái bắt tay, những nụ hôn, những cái nhìn thấu tim gan. Những lời hứa sẽ đợi nhau, sẽ về với nhau, hai ngón tay của mọi người đưa lên hứa hẹn hai năm sau tổng tuyển cử sẽ gặp nhau, Nam Bắc thống nhất.
Thời kỳ 1954 – 1959- cuộc chiến tranh đơn phương

lang-mai-xa-chanh-voi-lich-su-dau-tranh-bao-ve-que-huong9

Thực hiện chủ trương nghị quyết của trên và huyện uỷ Gio Linh, chi bộ xã, làng đã tổ chức cho quần chúng học tập, nắm được nội dung Hiệp định đình chiến, tuyên truyền thắng lợi Điện Biên Phủ, thắng lợi của 9 năm kháng chiến chống Pháp, và nói rõ âm mưu của Mỹ nguỵ là muốn phá hoại Hiệp định, muốn chia cắt lâu dài đất nước ta. Qua đó xác định nhiệm vụ của chị bộ và nhân dân chống lại các âm mưu của địch.

 

Để ổn định đời sống của nhân dân, thực hiện chủ trương của chi bộ của xã, ông Bùi Minh Quốc, Bí thư chi bộ xã đã vận động dân làng tổ chức lại chợ, tổ chức các bến đò ngang để nhân dân đi lại dễ dàng. Nhân dân trong xã sửa sang lại trục đường qua xã, từ Mai Xá lên đường 1A, dài hơn 5km, mở lớp học bình dân học vụ, tổ chức lại phong trào ca hát, mỗi nhà đều lập bàn thờ treo ảnh Bác Hồ. Cuộc sống an bình của nhân dân chưa được bao lâu, dân làng Mai lại bị kìm kẹp, áp bức, chém giết. Bè lũ Mỹ – Diệm muốn biến miền Nam Việt Nam thành thuộc địa kiểu mới. Mỹ áp dụng một số biện pháp, nặn ra ở miền Nam một chính quyền thân Mỹ, thực hiện khẩu hiệu “Chống Cộng, diệt Cộng” trả thù những người kháng chiến, loại Cộng sản ra ngoài vòng pháp luật.
Cuộc chiến tranh đơn phương từ 20/7/1954 đến năm 1959, nằm trong âm mưu cướp nước của Mỹ, địch lấy Mai Xá và một số thôn có phong trào kháng chiến mạnh của huyện Gio Linh làm thí điểm, địch nặn ra ở đây bộ máy chính quyền thôn, xã. Tăng cường bọn bảo an, công an, mật vụ có quy mô trung đội, đại đội. Chúng dựng lên “phong trào Cách mạng quốc gia”, “ Thanh niên Công hội”, “phụ nữ liên đới”. Tổ chức các đảng phái phản động như Đảng cần lao nhân vị, xúc tiến lập các “tam ngũ gia liên bảo”, “liên thôn chống Cộng”. Tuyên truyền chủ nghĩa cứu tinh “Anh linh Ngô Đình Diệm”.
Chúng còn tiến hành phân loại quần chúng để bắt bớ giam cầm những gia đình có thân nhân tham gia kháng chiến, hòng tiêu diệt cơ sở Cách mạng, ly khai tư tưởng của Đảng trong quần chúng. Chúng khống chế nhiều gia đình như gia đình ông Trương Văn Táo, bà Trương Thị Cháu, ông Bùi Cảnh… để làm lung lạc ý chí Cách Mạng của nhân dân, cưỡng bức các gia đình đồng chí Bùi Minh Quốc, Phan Bội, Lê Vinh phải ở cạnh trụ sở của nguỵ quyền. Chúng bắt nhiều thanh niên như ông Lê Lập, Bùi Thiệu, Trương Công Thú, Lê Côn, Bùi Thị Cháu, Trương Khắc Bốn và nhiều thanh niên khác lên vùng Soa của làng Cùa, Hoàng Cát huyện Cam Lộ để cải huấn.
Chúng bắt cóc Bí thư Đảng ủy xã, bắn chết phân đoàn phó thanh niên, tịch thu tài sản, trâu bò, thóc lúa các gia đình kháng chiến cũ, có thể nói Mai Xá bước vào thời kỳ khó khăn và đen tối.
Trước những diễn biến phức tạp, cần tránh tổn thất, gây dựng lại phong trào và nắm dân, thực hiện chủ trương của Trung ương và Tỉnh uỷ Quảng Trị, huyện uỷ Gio Linh đã về xã Gio Hà, làng Mai Xá để chỉ đạo phong trào. Dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng uỷ xã, chi bộ Mai Xá đề ra chương trình hoạt động cụ thể, thiết thực, phù hợp với tình hình mới. Đó là chuyển một bộ phận đảng viên, cán bộ và con em trong thôn vượt qua vĩ tuyến, ra vùng tự do Thanh – Nghệ – Tĩnh để học tập và công tác, phân tán một số thóc gạo và tiền bạc để phục vụ cho việc ăn uống của cán bộ hoạt động bí mật sau này, tổ chức dân công chuyển 35 tấn thóc, thuốc Tây và vũ khí, tài liệu ra vùng thuỷ Ba, huyện Vĩnh Linh…

lang-mai-xa-chanh-voi-lich-su-dau-tranh-bao-ve-que-huong7

Hình minh họa

Chi bộ Mai Xá gồm 12 đảng viên bám trụ hoạt động trong lòng địch. Để tránh tổn thất, chi bộ chuyển sang hoạt động bí mật, một số đồng chí hoạt động theo hình thức đơn tuyến, số còn lại sinh hoạt với cấp trên. Nhờ vậy, trong giai đoạn 1955 – 1957, dù địch ra sức đàn áp, khủng bố, ly khai Đảng nhưng Mai Xá là một trong 3 thôn của huyện Gio Linh vẫn duy trì được sự hoạt động của chi bộ Đảng. Chi bộ đã tổ chức các hội như thanh niên, phụ nữ, phụ lão… với các hoạt động mạnh như: đào hấm bí mật, tuyên truyền chính sách, vận động dân đấu tranh công khai, chống khủng bố, đòi thực hiện tổng tuyển cử.
Trong giai đoạn này, địch dùng nhiều âm mưu xảo quyệt, thủ đoạn dã man, vì thế cấp trên chủ trương chọn phương thức vận động quần chúng đấu tranh chống bọn Mỹ – Diệm thiết thực hơn. Mở đầu cuộc đấu tranh của làng Mai và nhân dân xã Gio Hà là huy động dân ngăn chặn các cuộc vây ráp, lùng sục cán bộ.
Tháng 2/1955, giặc cho 2 ca nô chở đầy lính có vũ trang đầy đủ chạy từ thị xã Đông Hà định vây bắt số cán bộ xã, huyện còn hoạt động ở thôn Lâm Xuân. Muốn ra được Lâm Xuân, ca nô phải chạy qua sông Cánh Hòm, nên chúng nói với dân là ca nô chỉ chạy theo sông Cánh Hòm để ra Bến Ngự. Nhưng nhân dân biết rõ âm mưu của chúng nên kéo ra đầu sông Cánh Hòm, ngăn không cho ca nô chạy qua, lúc đầu chỉ có ba trăm người, nhưng sau khi nghe tin, đồng bào bỏ cả đi chợ và làm đồng kéo đến rất đông, có đến trên ngàn người. Dân lấy cớ để bảo vệ đập ngăn mặn ở sông Cánh Hòm, không cho địch phá đập để ca nô chạy qua. Cuộc đấu tranh kéo dài 3 – 4 giờ, trước thế áp đảo của nhân dân, bọn giặc nhụt chí phải rút lui, huỷ bỏ cuộc hành quân lùng sục. Thắng lợi đầu tiên đó làm cho cán bộ, đảng viên, nhân dân phấn khởi và tin tưởng vào sự hoạt động của chi bộ và cán bộ xã.
Cuối tháng 2/1955, giặc bắn chết ông Trương Hữu Tân, phân đoàn phó thanh niên, bắt cóc đồng chí Võ Thêm chủ tịch UBKC xã Linh Hưng tại xóm Lòi Mai Xá, quần chúng đã đứng lên đấu tranh quyết liệt, đòi trả lại tự do cho ông Võ Thêm. Dân làng cử một đoàn đem đơn đến nhà chức trách Liên hiệp Pháp đóng ở Mai Xá đòi địch dừng khủng bố, trả lại tự do cho những người bị bắt, địch hoảng sợ, điều động binh lính đến vây ráp. Trước tình thế bất lợi, lực lượng của ta và địch không cân sức, sợ tổn hại đến phong trào, bà Bùi Thị Vấn giả vờ ốm nặng nằm xoài, trợn mắt, mặt tái xám trước bàn làm việc của địch, đoàn người biểu tình lợi dụng xông lên giằng xé với địch, chúng run sợ và tìm cách tháo lui, rồi chúng chấp nhận ký vào đơn. Đoàn người tiếp tục lên Dốc Miếu – cách làng Mai Xá hơn 10 km để gặp Uỷ ban quốc tế giám sát việc thực hiện Hiệp đình đình chiến Giơ ne vơ. Khí thế đấu tranh mạnh mẽ của quần chúng buộc địch phải trả tự do cho ông Võ Thêm và ngừng khủng bố một thời gian.

lang-mai-xa-chanh-voi-lich-su-dau-tranh-bao-ve-que-huong5

Hình minh họa

Tháng 8/1955, trong âm mưu chiếm nước ta lâu dài, địch tiến hành lập bộ máy hành chính khắp tỉnh và huyện Gio Linh. Chúng lấy thôn Mai Xá làm thí điểm, chọn các tên đầu hàng, phản bội ra làm tề, nhưng bọn giặc đã gặp sự chống đối quyết liệt của hàng ngàn dân Mai Xá, đấu tranh để kéo dài thời gian lập tề, thăm dò ý đồ của địch. Dân làng yêu cầu muốn lập tề phải tổ chức bầu cử dân chủ, rồi vận động mọi người tìm cách từ chối không ra ứng cử.Họp đi, họp lại nhiều lần nhưng mãi đến năm 1956, chúng mới lập được tề.
Đến cuối năm 1956 vẫn không có hội nghị hiệp thương tổ chức tổng tuyển cử thống nhất đất nước, chủ trương của cấp trên là vận động, tổ chức quần chúng đấu tranh đòi bọn Mỹ – Diệm phải thi hành hiệp định, tổ chức tổng tuyển cử. Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của huyện uỷ và đảng ủy xã Gio Hà, chi bộ làng Mai đã vận động gần 1000 nhân dân các thôn An Trung, Lâm Xuân, Hoàng Hà, Mai Xá tập trung tại đình Mai Xá dự mít tinh, rồi cả đoàn đi bộ lên Dốc Miếu để đưa đơn cho trưởng đoàn ấn Độ (trưởng đoàn Uỷ ban quốc tế giám sát hiệp định Giơ ne vơ) đòi tổ chức hội nghị hiệp thương. Mặc dầu đường xa phải thức khuya, dậy sớm, qua sông, qua đò, cơm đùm, cơm nắm nhưng mọi người đều phấn khởi tham gia. Đoàn gồm cụ già, phụ nữ, trẻ em, dù trời tháng 7 thỉnh thoảng lại mưa rào, quần áo ướt đẫm, nhưng không một lời kêu ca. Đoàn đi dưới sự giám sát của bọn bảo an, tình báo. Trên đường đi, chúng luôn tìm cách doạ nạt, ngăn chặn. Khi đoàn người đến cầu Bến Sanh gần huyện Gio Linh, cách Dốc Miếu khoảng 3 km, địch cho lính xông vào đàn áp, đánh đập. Lập tức lãnh đạo đoàn tổ chức chống lại, vì trước khi đi cũng đã đề phòng sự bất trắc giữa đường. Thế là cả đoàn người vây quanh bọn lính, một số người xông vào bắt bọn lính phải dừng tay, bọn địch thấy yếu thế nên không hành hung đoàn biểu tình nữa. Đoàn tiếp tục tiến về Dốc Miếu và đã đưa được đơn cho phái đoàn giám sát đình chiến.

lang-mai-xa-chanh-voi-lich-su-dau-tranh-bao-ve-que-huong4

Hình minh họa

Để gây khó khăn về đời sống cho nhân dân lao động và các gia đình có người đi kháng chiến tập kết ra Bắc, địch đề ra chủ trương chia cấp ruộng đất, rút ruộng của những người kháng chiến chia cho bọn tề nguỵ, bảo an gian ác. Dưới sự chỉ đạo của chi bộ làng, nhân dân đã đứng ra đấu tranh và đã ngăn chặn được chủ trương chia ruộng của chúng.

Cuộc đấu tranh chống luật 10/1959 “tố Cộng, diệt Cộng”
Để trả thù những người tham gia kháng chiến cũ (chống Pháp), địch quy dân vào các trại tập trung, lập ấp chiến lược, thực hiện luật 10/59, lê máy chém khắp miền Nam chém giết, đưa những người Cộng sản ra ngoài pháp luật, với ý đồ “tát cạn nước để bắt cá”. Bọn chúng tra tấn dã man nhiều đảng viên Cộng sản và cán bộ cốt cán như nguyên Bí thư chi bộ Lê Thị Hoè, Bí thư chi bộ Trương Thị Hai, các ông Trần khởi, Phan Bội. Chúng bắt dân tập trung nhiều ngày ở trụ sở của địch, bắt khai báo, tố cộng. Địch dùng mọi thủ đoạn như mua chuộc, doạ nạt, đánh đập nhưng không ai khai báo. Dân còn nói “Việt Cộng có tội gì mà tố”, những người tham gia kháng chiến đưa lại hoà bình cho đất nước, đem lại độc lập, tự do cho nhân dân.

Luật 10/59 phát ra
Máy chém, chém cả mẹ già, trẻ thơ
Miền Nam không thể ngồi chờ
Tìm cách chống lại, phất cờ đứng lên

Nhằm thực hiện tinh thần Nghị quyết 15 của Trung ương về đường lối Cách mạng miền Nam, được sự chỉ đạo trực tiếp của Huyện uỷ[5], chi bộ làng Mai tiến hành củng cố xây dựng Đảng, phát triển lực lượng bán vũ trang tại chỗ. Đầu tháng 11/1959 ,chi bộ có 7 đảng viên, đồng chí Trương Thị Hai (con ông Trương Khắc Tá) làm Bí thư. Làng Mai Xá đào nhiều hầm bí mật ở nhà hoặc trên Lòi để nuôi cán bộ xã và huyện. Chị Trương Thị Hai nuôi cán bộ trong nhà, làm liên lạc giữa xã với huyện uỷ Gio Linh, là tấm gương chiến đấu gan dạ thông minh, gần dân.
Suốt cả thời kỳ 1958 – 1959, địch nêu khẩu hiệu “Dung Cộng là tự sát”, dân Mai Xá vẫn không hề nao núng:
“Gan Mai Xá như đá Hảo Sơn”
Mai Xá gan thật, Mai Xá có nhiều hình thức đấu tranh làm cho bọn giặc phải trở tay không kịp. Chi bộ đảng Mai Xá lãnh đạo quần chúng chống “tố cộng” bằng nhiều hình thức linh hoạt, phong phú. Khi địch vây ép “tố cộng”, chi bộ vận động dân đi lấy củi ở xa, trốn đi chợ hoặc tổ chức đám giỗ, để trì hoãn cuộc họp. Khi chúng tập trung được người đến họp thì vận động dân giả ốm đau, kêu đau đầu, ôm bụng kêu la trúng gió, buộc địch phải giải tán cuộc họp.
Địch tổ chức phát quang, xăm hầm bí mật ở nhà, vườn thì quần chúng phát quang chầm chậm, vừa phát vừa hô to: “Việt cộng ở đâu ra hàng nếu không thì chết” để báo cho các cơ sở tìm cách che dấu cán bộ. Lòi Mai Xá rộng và dài, liền với Lòi Vinh Quang là nơi cán bộ thường lui tới hội họp, nắm tình hình nên ở Lòi cũng có nhiều hầm bí mật. Âm mưu của địch là phải phát quang Lòi để không cho cán bộ ẩn nấp, hoạt động hàng ngày hoặc ban đêm.

lang-mai-xa-chanh-voi-lich-su-dau-tranh-bao-ve-que-huong8

Chúng bắt dân Mai Xá đi phá Lòi nhưng để báo cho cán bộ xuống hầm ẩn nấp, hay thoát khỏi Lòi mà không bị bắt, dân còn có cách gây ồn ào hoặc cất giọng hò để báo tin cho cán bộ. Dân phát cây nhưng đến chiều mới thu dọn đưa về, tạo điều kiện cho cán bộ trà trộn vào những người đưa củi về, vì thế cán bộ ta có thể thoát ra khỏi vòng vây không bị tổn thất.
Một ngày hè nóng bức, mới sáng mà các trận gió Lào đã lay động nhà cửa, cây cối đung đưa, địch chọn Quai Mo – ngã tư đường phía Bắc của làng, làm địa điểm ”tố Cộng”. ở đây có bãi cỏ rộng, bãi tha ma, với những lùm cây bóng mát, có thể tập trung hàng ngàn người. Cờ ”ba que” treo khắp dọc đường. Trống, mõ inh ỏi, loa kêu gọi dân tập trung ”tố Cộng”. Mới 7h mà bọn bảo an, tình báo đã lùng sục các nhà, bắt dân đến địa điểm tập trung. Có những cụ già tóc đã bạc phơ, chúng cũng bắt chống gậy đi. Có những bà mẹ phải tay bồng, tay dắt con đi theo. Từ xóm dưới làng, chỉ cách Quai Mọ khoảng 1km mà đoàn người đi hàng giờ chưa đến địa điểm. Mãi đến 9h30’, hơn trăm cụ già, bà mẹ, trẻ con mới đến Quai Mo. Địch cho lính gác xung quanh, cho bọn công an, bảo an đứng xen kẽ vào dân đề phòng dân phá rối.
Trên lễ đài, một thằng ác ôn đeo kính râm thao thao, bất tuyệt tố cáo tội ác của Việt Cộng. Chúng nói Cộng sản bán nước cho Trung Cộng – Nga Xô…
Mọi người nửa nghe, nửa nói chuyện ồn ào cả sân bãi. Bất thình lình, ở phía sau đám đông, bà Cửu Kỉnh giả vờ trợn mắt, chân tay co giật liên hồi, nằm xoài ra giữa đường. Dân làng hoảng hốt quay lưng trở lại, chạy đến bên người bị nạn, và thế là như ong vỡ tổ, chỉ năm bảy phút sau, cuộc “tố Cộng” phải huỷ bỏ,địch phải cuốn cờ giải tán. Bọn tề nguỵ tức tối chạy đi, chạy lại giữ dân không được. Ra về, mọi người nhìn nhau bởi những cặp mắt thán phục, ca ngợi cuộc đấu tranh hợp pháp và có hiệu quả, chi bộ, các đoàn thể đã bí mật họp hội nghị rút kinh nghiệm, tìm mọi cách đối phó với lũ quỷ ác ôn.
Để thực hiện âm mưu chiếm đóng lâu dài và bảo vệ binh lính nguỵ, hạn chế hoạt động của du kích, chúng tiến hành rào làng, lập ấp chiến lược. Quân “Rằn ri” la hét điên cuồng, bắt dân chặt tre, đuổi chợ, ngăn đường. Phát huy thắng lợi, đội quân tóc dài gồm các bà mẹ gan dạ và thông minh nghĩ ra nhiều cách trì hoãn việc rào làng, lập ấp. Dân kêu rào làng trở ngại việc đi lại và làm ăn của mình. Chúng ra lệnh giới nghiêm, tra hỏi, lục soát du kích và cán bộ Cách mạng, làm khổ dân mọi bề, nhiều cán bộ cũng bị bắt, thậm chí bị bắn. Mặc dầu địch khủng bố dã man nhưng dân không sợ, vẫn đấu tranh quyết liệt, và cuối cùng địch không rào được làng.

lang-mai-xa-chanh-voi-lich-su-dau-tranh-bao-ve-que-huong3

Hình minh họa

Đây là thời kỳ đen tối, miền Nam bị tổn thất nặng nề nhất, nhưng cơ sở Đảng làng Mai vẫn còn, dân vẫn tin ở Cách mạng, vững lòng đấu tranh . Đến cuối năm 1959, Mai Xá phát triển thêm được 7 đoàn viên mới, nâng số đoàn viên thanh niên lên 30 người. Chi bộ tổ chức một đội du kích bí mật gồm 17 người. Chị Trương Thị Hai vừa là Bí thư chi bộ, vừa chỉ huy đội du kích. Đội du kích được chuyển ra bờ Nam giới tuyến huấn luyện. Nhiệm vụ của đội là làm tình báo, nắm vững tin tức từ lòng địch để báo cáo với xã, huyện và chuyển lương thực, thuốc men ra vùng hậu cứ, tiếp nhận tài liệu, vũ khí từ giới tuyến vào vùng địch hậu để chuẩn bị cho những trận đánh lớn. Ngoài ra, đội còn tìm cách luồn vào lòng địch quấy rối, áp sát, phá đồn địch, diệt ác ôn.
Giai đoạn này, làng Mai Xá và xã Gio Hà được Ban thường vụ tỉnh uỷ Quảng Trị tuyên dương là xã khá toàn diện trên mọi mặt hoạt động
Thời kỳ chống chiến tranh đặc biệt (1960 – 1965)
Từ những năm 1960 – 1965, Cách mạng Việt Nam mở ra hướng đấu tranh mới có lợi cho ta, bất lợi cho địch. Thời kỳ tạm ổn của chế độ Ngô Đình Diệm đã qua, phong trào đấu tranh dâng cao. Xóm làng Mai Xá Chánh sôi động đón chào ngày thành lập Mặt trận Giải phóng miền Nam. Tháng 9/1960, Đại hội lần thứ 3 của Đảng đã đề ra 2 nhiệm vụ chiến lược, tiến hành cách mạng XHCN ở miền Bắc, đấu tranh giải phóng miền Nam khỏi ách thống trị của đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai. Thực hiện chỉ thị của cấp trên, chi bộ Đảng Mai Xá lãnh đạo quần chúng chống dồn dân, lập ấp chiến lược, chống bắt con em đi lính, tìm cách diệt ác, trừ gian. Từ tháng 2/1962 đến tháng 5/1963 với sự hỗ trợ của các đại đội chủ lực, đội du kích mật đã tiến hành một đợt diệt ác trừ gian liên tục. Mở đầu chiến dịch truy kích nguỵ quyền làng, xã, diệt một số tên, không chế các uỷ viên hội tề và cảnh sát nguỵ.
Ba giờ ngày 29/1/1963, được quần chúng giúp sức, du kích bí mật phối hợp với lực lượng bên ngoài đã bắt cải tạo nhiều tên ngụy quyền, đảng phái, gián điệp, bắn chết tên Tạ Mại, Bí thư Đảng bộ Đảng Đại Việt xã Gio Hà, tên Mại chuẩn bị làm Quận trưởng Ba Lòng.
Đầu tháng 11/1963, do mâu thuẫn với chế độ Ngô Định Diệm, Mỹ tổ chức đảo chính, Dương Văn Minh lật đổ chế độ gia đình trị của Ngô Đình Diệm, nội bộ địch lại hoang mang cực độ. Nắm được thời cơ, nhân dân Mai Xá nổi dậy phá 3km hàng rào, phá bung ấp chiến lược, tạo điều kiện cho du kích, quân chủ lực vào làng hoạt động. Trước tình hình đó, muốn duy trì được trật tự và nắm dân, địch tìm cách ngăn chặn phong trào đấu tranh . Chúng tung mật vụ, thám báo hoạt động thăm dò lực lượng ta. Huyện uỷ chủ trương diệt bằng hết bọn này để giữ bí mật, bảo vệ an toàn lực lượng.
Làng Mai Xá Chánh có đồn công an ngụy quyền là đồn Đại Lộc đóng ở Đồng Kênh. Đồn này gian ác có tiếng, được bảo vệ nghiêm ngặt bằng nhiều lớp rào tre, dây thép gai chằng chịt, với ba lớp hào sâu. Tháng 6/1964, Trung đội du kích mật của làng Mai Xá ném lựu đạn vào đồn công an Đại Lộc. Tháng 7/1965, lực lượng du kích xã Gio Hà dùng mìn đánh sập trụ sở nguỵ quyền xã Gio Hà, diệt một số tên giặc.
Thời gian này đội du kích của xã gồm nam và nữ có 70 người, hoạt động mạnh. Bà Trương Quang Thi Hưng làm xã đội trưởng, ông Điệp làm xã đội phó.
Trước những trận tập kích của ta, hàng ngũ địch dao động mạnh, bọn ác ôn, mật vụ hoang mang. Nhân đó, ta làm công tác binh vận, giáo dục tuyên truyền tốt cho nên nhiều người trong lực lượng thanh niên chiến đấu của Ngô Đình Diệm đã bỏ súng không canh gác, 8 lính còn bỏ ngũ về nhà, tổ chức thanh niên chiến đấu của Diệm bị giải tán. Phong trào đồng khởi của làng Mai Xá Chánh lên cao góp phần quan trọng vào phong trào chung của huyện Gio Linh, cùng với nhân dân cả nước đánh bại “Chiến tranh đặc biệt” của đế quốc Mỹ.
Thời kỳ chống “Chiến tranh cục bộ” của Mỹ và bè lũ tay sai (1965 – 1968)
Hòng cứu vãn nguy cơ thất bại trong chiến tranh đặc biệt, năm 1965 đế quốc Mỹ ồ ạt đưa 50 vạn quân vào miền Nam, tiến hành cuộc “chiến tranh cục bộ”, đồng thời từng bước leo thang đánh phá miền Bắc bằng không quân. Trước thủ đoạn mới của đế quốc Mỹ, hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 12 (khoá III) đã xác định chống Mỹ cứu nước là nhiệm vụ thiêng liêng của cả dân tộc và của mỗi người dân yêu nước.
Lời kêu gọi nhân dân cả nước phát đi ngày 17/7/1966 của Chủ tịch Hồ Chí Minh có đoạn: “Chiến tranh có thể kéo dài 5 năm, 10 năm, 20 năm hoặc lâu hơn nữa, Hà Nội, Hải Phòng và một số thành phố, xí nghiệp có thể bị tàn phá, song nhân dân Việt Nam quyết không sợ! Không có gì quý hơn độc lập tự do, đến ngày thắng lợi, nhân dân ta sẽ xây dựng lại đất nước ta đàng hoàng hơn, to đẹp hơn”
Lời kêu gọi thiêng liêng ấy đã thôi thúc nhân dân cả nước quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược. Quân và dân Mai Xá Chánh một lần nữa được động viên, tiếp sức, củng cố lòng tin đến thắng lợi cuối cùng của Cách mạng. Chủ trương của huyện uỷ và chính quyền lúc này là phải mở rộng vùng giải phóng, nhất là vùng đồng bằng của huyện. Những năm 1965 – 1968, lực lượng du kích kết hợp với bộ đội địa phương đã đánh nhiều trận, giải phóng các xã phía dưới đường 1A. Lúc này, Mai Xá Chánh phong trào đấu tranh lên cao, thành lập một tổ hoạt động nội tuyến để cung cấp cho bộ đội giải phóng tin tức về nội bộ quân địch, cách bố trí đồn bốt, thời gian canh gác, lùng sục… .
Thực hiện mệnh lệnh chiến đấu của cấp trên, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của đồng chí Nguyễn Đức Dũng, Bí thư huyện uỷ Gio Linh, đêm ngày 19/12/1965 đội công tác chính trị bộ đội địa phương của huyện, đội du kích xã bí mật ẩn vào nhiều nhà dân ở làng Mai Xá Chánh, trong đó có một trung đội của K400 ẩn vào các vườn, nhà của ba gia đình: Bùi Văn Toản, Bùi Thị Cháu, Bùi Thị Con để chuẩn bị diệt trụ sở chính quyền nguỵ. Đúng 16h30’ ngày 20/12/1965, các lực lượng đồng loạt nổ súng vào trụ sở chính quyền ngụy. Bị đánh bất ngờ, địch hoảng hốt, trở tay không kịp phải đầu hàng. Quân ta đã diệt 1 trung đội dân vệ, đánh tan chính quyền ngụy xã Gio Hà, diệt nhiều ác ôn, bắt sống 15 dân vệ, thu 20 súng, giải phóng được quê hương.

lang-mai-xa-chanh-voi-lich-su-dau-tranh-bao-ve-que-huong6

Làng Mai Xá thành lập chính quyền Cách mạng. Ban cán sự thôn ra đời, mở ra một phong trào Cách mạng mới, đánh dấu bước ngoặt trong cuộc chống Mỹ cứu nước của dân làng Mai. 65 nam nữ thanh niên xung phong đi bộ đội giải phóng, du kích hoặc tham gia dân công hoả tuyến.
Để bảo vệ tuyến vận tải huyết mạch đường thuỷ từ Cửa Việt lên Đông Hà, địch quyết đánh bật lực lượng của ta khỏi bờ Bắc sông Thạch Hãn và sông Hiếu. Bên ta chủ trương bám trụ, phải làm chủ bờ Bắc sông Thạch Hãn và sông Hiếu để làm địa bàn vượt sông sang bờ Nam, đồng thời ngăn chặn con đường vận chuyển tiếp tế của địch bằng tàu thuỷ, thuyền máy… Mai Xá Chánh, một chiến trường vốn đã khốc liệt nay càng khốc liệt hơn.
Các trung đội tự vệ của xã phối hợp với bộ đội địa phương đánh tan nhiều đợt hành quân quy mô lớn của địch, bảo vệ và giữ vững vùng giải phóng. Với khẩu hiệu “Tìm Mỹ mà đánh, tìm nguỵ mà diệt”, tháng 1/1966, đội du kích đánh quân bình định ở Mai Xá, diệt 3 tên, làm bị thương 2 tên lính bình định. Trận đánh này có nhiều gương chiến đấu rất dũng cảm như Trương Hữu Trọng đánh trả quyết liệt nhiều lần phản kích của địch, Trương Quang Em đã xông pha trận địa cõng thương binh về nhà mẹ Tạ Thị Năm băng bó và thu giấu thương binh an toàn.
Từ tháng 3/1966 đến tháng 9/1966, dân quân cùng bộ đội địa phương đánh 22 trận, diệt và bắt sống nhiều lính bảo an, dân vệ, bắn cháy 2 xe tăng, một máy bay lên thẳng…Gan dạ và thông minh, chỉ huy nhiều trận đánh khiến quân thù hoảng sợ, các ông Trương Công Thu và Trương Công Trại đều được phong tặng là “Dũng sỹ diệt Mỹ”. Làng Mai đã góp phần tích cực vào thắng lợi năm 1966 của xã Gio Hà, huyện Gio Linh, đánh bại chiến lược của Mỹ – nguỵ.
Hưởng ứng cuộc Tổng tấn công nổi dậy, mùa xuân Mậu Thân năm 1968, dưới sự chỉ đạo của tỉnh và huyện, dân Mai Xá cùng với nhân dân cả xã tổ chức du kích mật, dân công tham gia các đội vận chuyển vũ khí, lương thực, cứu thương, hoặc vận động đóng góp gạo, thực phẩm, thuốc men y tế.
Đêm 31/1/1968, lực lượng vũ trang tấn công địch trên toàn miền, đánh vào Sài Gòn, Đà Nẵng, thành phố Huế. Dân quân huyện Gio Linh tấn công tất cả các đồn của địch từ phía Nam sông Bến Hải đến bờ Bắc sông Thạch Hãn và sông Hiếu. Tiểu đoàn 47 thuộc trung đoàn 270, đại đội K400 bộ đội địa phương đã chiếm lĩnh được trận địa các làng Mai Xá Chánh và Mai Xá Thị.
Bọn địch điên cuồng cho tàu chiến, xe tăng, máy bay trực thăng đánh vào làng Mai Xá và một số làng khác, nhưng bị quân và dân ta đánh trả quyết liệt, đẩy lùi nhiều đợt tiến công của địch, xe tăng của chúng phải tháo chạy về Quán Ngang.
Đêm 20/1/1968, địch dùng pháo ở các căn cứ Đông Hà, Dốc Miếu, ở hạm đội 7 và hàng chục máy bay ném bom bắn phá dữ dội. Các làng Mai Xá Chánh, Mai Xá Thị, Lâm Xuân… chìm ngập trong biển lửa. 10h ngày 21/1/1968 địch huy động 3 tiểu đoàn thuộc trung đoàn 2, sư đoàn 1 nguỵ, 1 tiểu đoàn thuỷ quân lục chiến Mỹ có 20 xe tăng và máy bay yểm trợ tấn công vào làng Mai Xá. Lực lượng du kích và bộ đội địa phương, chủ lực đã đánh trả quyết liệt các mũi tấn công của giặc, diệt 80 tên, bắn cháy 3 xe tăng, bắn rơi một máy bay lên thẳng. Tiểu đội nữ du kích – 12 cô gái làng Mai đã bám trụ nhiều ngày đêm đánh địch, cứu thương, nấu cơm đưa vào cho bộ đội. Đó là 12 cô nông dân tuổi đôi mươi, chất phác hiền lành nhưng đã lập công lớn, càng đánh càng hăng, càng thông minh và mưu trí, đã trở thành những tấm gương sáng cho tuổi trẻ làng Mai. Nhà thơ Phương Nam có câu thơ ca ngợi

“…Ơi em Mai Xá đá gan liều
Tàn bạo nào lay chuyển xóm thôn
Mỗi trận giặc về em đứng đó
Bao nhiêu máu đổ bấy anh hùng…”

Ngày 23/1/1968, theo sự huy động của cấp trên, nhân dân xã Gio Hà đã dỡ 1000 nóc nhà, trong đó làng Mai đóng góp hơn 300 nóc nhà, để làm hầm trú ẩn và giao thông hào cho du kích và bộ đội đánh giặc.
Để ngăn chặn tàu quân sự tiếp tế của Mỹ – ngay trên dòng sông Cửa Việt – Đông Hà, cấp trên chủ trương đóng cọc tre làm rào chắn tại ngã ba Gia Độ. Các xã đã huy động được hàng ngàn cọc tre tươi, trong số đó nhiều cọc do dân và quân Mai Xá Chánh đóng góp, và chỉ sau một đêm đã đóng xong đập ngầm dưới sông. Nhờ có đập và rải thủy lôi dày đặc trên sông nên quân dân ta đã thắng lớn. Trận tập kích tàu giặc trên sông ở ngã ba Gia Độ coi như chiến thắng Bạch Đằng trên sông Thạch Hãn và sông Hiếu.
Tổng kết cuộc tấn công và nổi dậy năm 1968, xã Gio Hà đã được Nhà nước tặng hai Huân chương giải phóng. Nhà thơ Phương Nam lại có thơ khen:

“…Ta nghe cuồn cuộn dòng Cửa Việt
Nhấn chìm bao tàu giặc đáy sông
Gio Hải, Gio Hà, Cam Giang Oanh liệt
Luỹ tre xanh dàn thế trận Bạch Đằng…”

Cuối năm 1968 – 1972

Thắng lợi vẻ vang của quân và dân ta đầu năm 1968 làm phá sản chiến tranh cục bộ, Mỹ phải thay đổi chiến lược “Việt Nam hoá chiến tranh ”, áp dụng biện pháp bình định cấp tốc, ra sức lập ấp chiến lược. Giữa năm 1968, Mỹ – nguỵ tăng cường các phương tiện chiến tranh hiện đại, vũ khí hoá học, chiến tranh điện tử…phản kích quyết liệt nhằm “quét và giữ”, tiến hành “bình định” và “ngăn chặn từ xa” để chiếm lại vùng đất đã mất. Chúng dùng chiến tranh tâm lý, gọi loa chiêu hồi.… và cho máy bay thả bom napan đốt cháy từ lòi Mai Xá đến Kỳ Lâm. Gio Hà bị huỷ diệt. Toàn xã không còn một bóng cây, nóc nhà. Sau đó, Mỹ cho xe san ủi làng Mai Xá làm căn cứ quân sự. Đại bộ phận bộ đội, chủ lực ta rút ra bờ Bắc sông Bến Hải. Du kích ta bật khỏi địa bàn, phải ra Thuỷ Khê, Cẩm Phổ… củng cố lực lượng; bổ sung đội ngũ. Cuối tháng 6/1968, Mỹ nhảy vào đóng chốt ở các làng Mai Xá và Mai Xá Thị.

lang-mai-xa-chanh-voi-lich-su-dau-tranh-bao-ve-que-huong2

Hình minh họa

Cuối năm 1968 – đầu năm 1969, địch “xúc” dân Mai Xá vào trại tập trung Quán Ngang, Quán Ngang là một bãi cát rộng, không cây cối, bên cạnh đường 1A. Quyết tách dân ra khỏi ảnh hưởng của cán bộ, du kích, chúng tiếp tục bắt thanh niên đi lính, vào phòng vệ dân sự, tiếp tục “tố Cộng”, vì vậy hoạt động của cán bộ, du kích gặp nhiều khó khăn khi liên lạc với quần chúng trong trại tập trung.

Trước tình hình phức tạp đó, huyện uỷ Gio Linh đã đề ra những chủ trương, biện pháp mới: tổ chức các đội vũ trang tinh, gọn, thọc sâu vào trại tập trung để diệt ác, trừ gian, hỗ trợ quần chúng đấu tranh đòi về làng cũ, chống đôn quân bắt lính. Để thực hiện tốt các chủ trương của huyện, đội du kích xã phối hợp với bộ đội địa phương huyện (đội 3 và đội 4) đánh địch, mở đường vào ấp chiến lược Quán Ngang, bắn chết 23 lính cộng hoà, bảo an; cùng với bộ đội chủ lực, đánh chìm 5 tầu địch trên sông Cửa Việt.

Ngày 11/9/1969, đội công tác chính trị cùng với bộ đội địa phương vào khu tập trung Quán Ngang làm lễ truy điệu Hồ Chủ Tịch. Ngày 20/9/69, đội nữ du kích phục kích bắn chết hơn 15 tên địch, thu 10 súng. Đội du kích cùng với bộ đội địa phương bắn chết tên ác ôn trốn thoát lâu ngày và bắt một tên mật báo cải tạo. Hơn 500 dân ở trại tập trung nổi dậy đấu tranh đòi dân sinh, giải quyết nhà ở, công ăn việc làm… buộc địch phải cấp 4500 tấm tôn lợp nhà và 60 tấn gạo để ăn. Phối hợp với mặt trận Đường 9, Nam Lào, đảng viên và quần chúng Mai Xá vận động bà con có con em đi lính trở về với cách mạng, nhiều binh lính của Mỹ – nguỵ đã bỏ ngũ về nhà. Du kích và cán bộ đã rải hàng ngàn truyền đơn ca ngợi chiến thắng ở Đường 9, Nam Lào.

ở ấp chiến lược, dù địch kiểm soát rất gắt gao nhưng nhân dân vẫn che chở cho du kích và cán bộ, đào nhiều hầm bí mật để nuôi cán bộ, đặt hòm thư liên lạc với cán bộ ở ngoài ấp chiến lược. Tháng 5/1971, đấu tranh của quần chúng lên cao, tiêu diệt nhiều lực lượng của địch, mở rộng vùng giải phóng.

Đêm 29/2/1972 du kích Mai Xá phối hợp với đội đặc công bắn chết 20 lính, thu 40 khẩu súng, bắt sống nhiều tên. Ngày 31/3/1972, dân làng Mai Xá đã quét sạch quân Mỹ – Ngụy, từ giã Quán Ngang trở về làng cũ, giải phóng quê hương. Mai Xá Chánh phấn khởi xây dựng lại quê hương, bảo vệ làng và tiếp tục làm nhiệm vụ ở tiền phương.

Thời kỳ 1972 – 1975

Đây là thời kỳ ác liệt không kém gì năm 1968, vì làng Mai Xá Chánh nằm trên hai tuyến đường thuỷ quan trọng: từ Cửa Việt lên Đông Hà vào Thành Cổ và từ sông Hiền Lương vào theo sông Cánh Hòm. Lương thực, súng đạn tiếp tế từ miền Bắc đa số đi theo sông Cánh Hòm, làng Mai Xá là trạm tập kết. Do làng rộng, nhiều cây cối, nhiều tuyến hầm, hào, nên cất giấu lương thực vũ khí tốt, làng Mai cũng là điểm dừng của các đơn vị chủ lực chuẩn bị đánh thành cổ. Cách thành cổ chưa đầy 20km, từ làng Mai hành quân độ 4 tiếng là đến nơi tập kết, Làng Mai cũng là trạm trung chuyển đưa thương binh về phía sau.

Đình và  Lòi làng Mai Xá Chánh là nơi cất giấu lương thực, súng đạn. Vì thế bọn địch tập trung bắn phá làng Mai suốt ngày đêm với đủ loại súng, đủ loại máy bay. Chúng ném bom toạ độ, bổ nhào, dùng B52 rải thảm nhằm huỷ diệt làng Mai, quyết ngăn chặn lực lượng chi viện từ miền Bắc vào thành cổ Quảng Trị và các mặt trận khác phía trong. Có đêm, máy bay B52 rải 5 đợt bom xuống xã Gio Hà và bắn hàng ngàn đạn pháo từ hạm đội 7 vào, san phẳng nhà cửa, đình chùa, làm nhiều người chết và bị thương.

Ở Mai Xá, nhà chị Trương Thị Quế chết cả 5 mẹ con, nhà ông Bùi Thước chết cả 5 ông cháu, hàng trăm nóc nhà cháy, hàng trăm trâu bò chết thui, bình quân mỗi nhà nhận một quả bom… nhưng bất chấp hiểm nguy, cán bộ, bộ đội đã huy động thuyền bè chở được hàng trăm lượt vũ khí, đạn dược và bộ đội từ Mai Xá vào chi viện cho Thành cổ, mai táng hàng trăm liệt sỹ, chuyển hàng trăm thương binh về tuyến sau. Dân Mai Xá đào hàng trăm hầm chữ A, hàng trăm mét giao thông hào, hàng trăm hầm trú ẩn cá nhân…

Suốt 20 năm chống Mỹ cứu nước, nhân dân, cán bộ du kích… làng Mai Xá Chánh đoàn kết một lòng, đấu tranh anh dũng. Dân làng Mai Xá Chánh giữ vững khí tiết của người cách mạng, lập chiến công bảo vệ làng xóm, bảo vệ Đảng, bảo vệ cán bộ, góp phần giải phóng quê hương đất nước.

lang-mai-xa-chanh-voi-lich-su-dau-tranh-bao-ve-que-huong10

Mỹ rút quân về nước

Trong giai đoạn chống Mỹ cứu nước, nhiều cán bộ cấp trên như Bí thư huyện uỷ Lê Đình Quế , phó Bí thư huyện uỷ Nguyễn Đức Dũng, Chủ tịch Uỷ ban kháng chiến huyện Gio Linh Nguyễn Thư, cán bộ đặc công thủy Nguyễn Văn Tình, cán bộ quân tình báo Vàng … đã bám trụ ở làng Mai Xá, được bà con nuôi dấu, che chở, sau ngày giải phóng đã thành cán bộ cấp cao của tỉnh và trung ương.

Xã Gio Hà được Đảng, Chính phủ tặng thưởng danh hiệu Xã anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Làng Mai Xá có nhiều người được tặng thưởng các Huân, Huy chương cao quý: Ba cụ lão thành Cách mạng được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Độc lập. Hàng trăm cán bộ, bộ đội, du kích, nhân dân được tặng thưởng Huân chương, Huy chương các loại.

Hàng trăm thanh niên vào Vệ quốc đoàn, vào lính Cụ Hồ, đi lính giải phóng. Hàng trăm cán bộ, du kích bám đất, bám làng, chiến đấu gan dạ, dũng cảm lập nhiều chiến công, trở thành “dũng sĩ diệt Mỹ”. Làng Mai Xá Chánh có:

– 15 Đại tá, 4 Thượng tá quân đội nhân dân, công an vũ trang

– 6 Bà mẹ anh hùng, 7 cô gái thông minh, gan dạ, dũng cảm lãnh đạo phong trào đấu tranh
– Tiểu đội nữ du kích 12 người từng làm cho giặc Mỹ khiếp sợ.

– Hàng trăm liệt sĩ và nhân dân ngã xuống trước mũi súng quân thù.

Quangtrimailinh.com sẽ tiếp tục thông tin thêm ở bài viết sau về những người con ưu tú, những gia đình có công với cách mạng của làng Mai Xá Chánh góp công gìn giữ bảo vệ quê hương cho hôm nay và cho mãi mai sau.. mời các bạn đón theo dõi. Trân Trọng!

Trương Khắc Bản

(Sưu tầm)

    1 Bình luận về “Làng Mai Xá Chánh với lịch sử đấu tranh bảo vệ quê hương 2

    Gửi bình luận

    Your email address will not be published. Required fields are marked *

    CÓ THỂ BẠN SẼ THÍCH