Hướng Hóa Quảng Trị chữ Bru Vân Kiều về bản

Người dân xã Hướng Tân vs xã Húc, huyện Hướng Hóa Quảng Trị ví chuyện không thông thuộc chữ Bru – Vân Kiều với việc dùng một chiếc a chói hỏng để đựng hạt giống và lên đến rẫy phần lớn hạt đều rơi rớt hết. Vì vậy, ai cũng vui mừng khi hay tin con em trong xã được học chữ Bru – Vân Kiều ngay tại trường.

Chữ Bru – Vân Kiều về bản

Ông Vỗ Phan, trú tại xã Húc, huyện Hướng Hóa vui đến mức không nói nên lời khi thấy đứa cháu viết mấy nét chữ lạ lên vách nhà sàn rồi rành rọt bảo: “Đây là chữ Bru – Vân Kiều, Chữ của dân tộc mình đấy!”. Sống đến cái tuổi gần đất, xa trời, ông Phan luôn trăn trở khi thấy vốn ngôn ngữ của người Vân Kiều mai một dần. Cả xã Húc có mấy trăm nóc nhà nhưng số người biết chữ Bru – Vân Kiều chỉ đếm trên đầu ngón tay. Thường ngày, bà con cũng hạn chế sử dụng tiếng bản địa. Thậm chí, một số đứa trẻ còn không biết những câu giao tiếp đơn giản. “Chữ viết, tiếng nói chính là cội nguồn văn hóa của dân tộc. Cứ đà này, chẳng mấy chốc bà con sẽ bị mất gốc”, ông Phan chia sẻ.

Sau 30 năm gắn bó với sự nghiệp gieo chữ ở vùng cao, thầy Lê Tứ Dạn, Hiệu phó Trường Tiểu học Hướng Tân giờ khá an lòng khi thấy “giặc dốt” không còn hoành hành như xưa. Thế nhưng, một câu hỏi thường trực trong tâm trí thầy là làm sao để bà con vừa thông tỏ ngôn ngữ phổ thông vừa giữ được tiếng nói, chữ viết dân tộc mình. Năm 1984, khi mới lên miền ngược công tác, thầy Dạn rất bỡ ngỡ bởi bà con nói rặt tiếng bản địa. Vì vậy, việc dạy học trở thành “nhiệm vụ bất khả thi”. Để giao tiếp, thầy Dạn bắt đầu cắp cặp học từ dân bản. Thầy có một cuốn sổ nhỏ, ghi cụ thể cách phát âm, dịch nghĩa, tự phiên sang tiếng Kinh rồi về đọc thuộc lòng. Ngay từ buổi ấy, thầy Dạn đã lo lắng khi thấy hầu như người dân không biết chữ Bru – Vân Kiều. “Rất có thể một ngày tiếng Vân Kiều sẽ bị rơi rụng hết”, thầy nghĩ.

huong-hoa-quang-tri-chu-bru-van-kieu-ve-ban2

Chữ Bru-Vân Kiều đang được thầy Hồ Văn Lổ dạy cho các em

Nóc nhà đại ngàn phía tây tỉnh Quảng Trị chở che gần 6 vạn người Vân Kiều. Thế nhưng, rất ít dân bản địa viết được và hiểu rõ tiếng mẹ đẻ. Trong khi đó, thực tế, những cuốn sách dạy tiếng Bru – Vân Kiều ra đời khá sớm. Theo ông Lê Khước, Trưởng Ban Dân tộc tỉnh, tiếng Bru – Vân Kiều thuộc tiểu nhóm Katu, nhóm các ngôn ngữ Môn – Khơme, thuộc hệ ngữ Á. Tiếng Bru – Vân Kiều có nguồn gốc chung với tiếng Việt. Do đó, hai ngôn ngữ này có nhiều nét tương đồng. Đặc điểm tiếng Bru – Vân Kiều là hệ thống âm phức tạp và phong phú. Riêng về chữ viết Bru – Vân Kiều, có nền tảng từ bộ chữ cái La tinh.

Trước thực tế đó, việc đưa tiếng Bru -Vân Kiều vào trường học trở nên cần kíp. Đầu năm 2014, Sở GD&ĐT đã triển khai dạy thí điểm tiếng Bru – Vân Kiều cho học sinh Trường Tiểu học Hướng Tân và THCS Húc, huyện Hướng Hóa. Chương trình giảng dạy gồm 96 tiết, được chia làm 3 học kỳ. Tài liệu sử dụng trong giảng dạy là của Tiến sĩ Vương Hữu Lễ và của Ban Dân tộc phối hợp Sở Nội vụ biên soạn. Ngày chữ Bru – Vân Kiều được đưa vào giảng dạy, người dân xã Hướng Tân và xã Húc rất phấn khởi. Một số người còn đến tận lớp học, đứng ngoài cửa lớp để xem chữ của dân tộc mình thế nào, lũ trẻ tiếp thu được không…

Lớp học “đa ngôn ngữ”

Ở cái tuổi nghỉ hưu, thầy giáo Hồ Văn Long và Hồ Văn Lồ chỉ muốn nghỉ ngơi, ngày ngày vui thú điền viên. Thế nhưng, khi được Sở GD& ĐT mời dạy tiếng Bru – Vân Kiều cho học sinh tiểu học và THCS, thầy Long và thầy Lồ đều chung suy nghĩ: “Còn gì hạnh phúc hơn khi dạy tiếng dân tộc mình cho trẻ em trong bản”. Vì thế, họ lập tức đồng ý quay lại bục giảng. Thầy Long và thầy Lồ cẩn thận lên lịch giảng dạy, soạn giáo án, lựa chọn phương pháp sư phạm thật gần gũi với mong muốn gieo tình yêu con chữ truyền thống vào lòng học sinh.

Lớp học chữ Bru – Vân Kiều ở Trường Tiểu học Hướng Tân gồm 21 học sinh. Mỗi khi thầy Hồ Văn Lồ bước vào lớp, các em nhỏ đều ngoan ngoãn đứng dậy, đồng thanh chào thầy bằng tiếng Vân Kiều. Ngay từ những ngày đầu giảng dạy, thầy Lồ đã hướng dẫn các em những câu nói thông dụng dùng trong lớp như: “Bán tê karu” (chào thầy) “Sễq lơãh kơah tiah” (xin phép ra ngoài), “Chu bản nơ karu” (Chào thầy trước khi ra về)… Trong tiết học, thầy khuyến khích trò dùng tiếng Vân Kiều để có thể trau dồi vốn từ, sửa chữa các lỗi thường gặp…

huong-hoa-quang-tri-chu-bru-van-kieu-ve-ban

Các em đang mãi mê học đánh vần chữ Bru-Vân Kiều

Thầy Lồ chia sẻ: “Hầu hết các em có thể học cách nói rất nhanh vì thường được tiếp xúc hàng ngày. Tuy nhiên, vì không có người uốn nắn nên một số em phát âm chưa chuẩn, nói sai nghĩa hoặc chưa đúng với bối cảnh giao tiếp. Vì vậy, mình phải dạy lại thật cẩn thận, tỉ mỉ”.

Khác với giao tiếp, thông thạo chữ viết của người Bru – Vân Kiều là việc không hề dễ. Nhiều người lớn tuổi cũng thấy khó khăn khi được yêu cầu phải ghép chữ, viết câu… Chỉ khác một chữ cái hoặc dấu, ý nghĩa của từ được nhắc đến đã hoàn toàn thay đổi. Ví dụ với hai chữ “Kl”, nếu ghép với chữ “ư” thì có nghĩa là “nói dối”; “ĩ” – “sau lưng”; “ô” – “nổi lên”; “ơ” – “đi thăm”; “u” – thất lạc”…

Hiểu điều đó, thầy giáo Hồ Văn Long và Hồ Văn Lồ luôn trăn trở với từng tiết dạy, quan tâm đến việc tiếp thu của mỗi học sinh. Các thầy luôn động viên, khuyến khích các em. Đặc biệt, họ khơi gợi trong lòng học trò về ý thức tự tôn, bảo vệ tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình. Thầy Hồ Văn Long chia sẻ: “Điều khiến mình vui mừng nhất là ý thức học tập của các em khá cao. Nhiều em tiếp thu bài giảng rất nhanh và chịu khó học hỏi”.

Với việc đưa chữ Bru – Vân Kiều vào giảng dạy, hiện nay, học sinh lớp thí điểm ở Trường Tiểu học Hướng Tân và THCS Húc đang học cùng lúc ba ngôn ngữ: tiếng phổ thông, Bru – Vân Kiều và tiếng Anh. Vì thế, các thầy cô giáo thường hóm hỉnh ví đây là lớp học “đa ngôn ngữ”. Điều đặc biệt là tiết học nào cũng thu hút sự quan tâm, thích thú của học sinh địa phương. Không chỉ hăng say xây dựng bài trên lớp, các em còn tự trau dồi kiến thức tại nhà. Một số em lấy làm phấn khởi vì: “Bố mẹ em chỉ biết chữ phổ thông thôi, còn em biết viết cả tiếng Anh và Bru – Vân Kiều nữa”. Điều đáng mừng là từ trường lớp, chữ Bru – Vân Kiều và tiếng Anh đã nhanh chóng về đến từng nếp nhà sàn, khơi dậy lòng đam mê con chữ và ý thức học để thoát nghèo của dân bản.

Thời gian gần đây, đến các bản làng ở xã Hướng Tân và xã Húc, không khó để nghe thấy những em bé người Vân Kiều ê a đọc tiếng Anh hoặc hí hoáy viết từng nét chữ Bru – Vân Kiều. Đó là hình ảnh đẹp khẳng định sự tiếp nối truyền thống, kế thừa và phát triển. Chợt nghĩ, chẳng mấy chốc nóc nhà đại ngàn phía tây tỉnh Quảng Trị sẽ xuất hiện những tài năng trẻ thông thạo nhiều ngôn ngữ. Chúng ta có quyền hi vọng vào điều đó.

Trương Quang Hiệp

    Gửi bình luận

    Your email address will not be published. Required fields are marked *

    CÓ THỂ BẠN SẼ THÍCH